Με την ονομασία Ξινομυζήθρα συναντάμε αρκετά τυριά σχεδόν σε ολόκληρο τον χώρο του Αιγαίου, τα οποία όμως διαφέρουν μεταξύ τους τόσο ως προς το είδος του γάλακτος που χρησιμοποιείται όσο και ως προς την τεχνική παρασκευής.

Με την ονομασία Ξινομυζήθρα συναντάμε αρκετά τυριά σχεδόν σε ολόκληρο τον χώρο του Αιγαίου, τα οποία όμως διαφέρουν μεταξύ τους τόσο ως προς το είδος του γάλακτος που χρησιμοποιείται όσο και ως προς την τεχνική παρασκευής. Η Ξινομυζήθρα Κρήτης είναι η μοναδική, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, που έχει αποκτήσει καθεστώς Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης, ήδη από το 1994. Η σύγχρονη διαδικασία παραγωγής της ενσωματώνει αρκετά στοιχεία της τυροκομικής παράδοσης, όπως καταγράφεται στις διηγήσεις παλιών κτηνοτρόφων, κυρίως από τις κεντρικές περιοχές του νησιού. Συγγενεύει, γευστικά, με τα δυο άλλα λευκά τυριά ΠΟΠ της Κρήτης, το Ξύγαλο Σητείας και το Πηχτόγαλο Χανίων, με τη διαφορά ότι αυτά παράγονται από πλήρες γάλα.